Teoria klastra » Definicja klastra
Korzyści z współpracy w ramach klastra

Doświadczenia zagraniczne wskazują na duży potencjał rozwojowy i konkurencyjny klastrów definiowanych jako geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji. Podmioty działające w ramach klastra konkurują między sobą, wchodzą we wzajemne interakcje (formalne i nieformalne), ale przede wszystkim znajdują pewne obszary do współpracy. Współpraca ta może mieć charakter trwały lub okresowy, może być otwarta na nowe podmioty lub bardziej zamknięta. Klaster jest więc strukturą łączącą korzyści specjalizacji, elastyczności i rywalizacji niezależnych podmiotów z korzyściami skali wynikającymi z istnienia współpracy i rozbudowanego łańcucha wartości. W ramach klastrów generowane są wyspecjalizowane i dostępne lokalnie zasoby pozwalające na osiąganie i utrzymanie przewagi konkurencyjnej.

Doświadczenia krajów rozwiniętych wskazują, iż poprzez współpracę działające i konkurujące w danej lokalizacji przedsiębiorstwa mogą odnosić szereg korzyści. W szczególności mogą realizować przedsięwzięcia i inwestycje, których nie byłyby w stanie podjąć samodzielnie lub których wspólna realizacja pozwala na obniżenie kosztów lub ryzyka. Współpraca (w tym nieformalne kontakty i przepływ wiedzy) pomiędzy przedsiębiorstwami i z instytucjami otoczenia – np. ośrodkami badawczo-rozwojowymi – silnie warunkuje innowacyjność przedsiębiorstw. Wspólnie przedsiębiorstwa mogą także bardziej skutecznie oddziaływać na otoczenie, w tym na instytucje edukacyjne, władze lokalne lub regionalne – realizowane przez nie polityki, kierunki wydawania funduszy publicznych itp. W ten sposób współpraca przyczynia się do podniesienia konkurencyjności poszczególnych podmiotów, jak i danej lokalizacji (klastra) - danego regionu. Na podstawie licznych analiz teoretycznych i studiów przypadków wskazuje się, że z istnieniem klastra wiąże się szereg zjawisk (korzyści), które pozytywnie wpływają na produktywność i konkurencyjność tworzących go firm. Jednocześnie pozytywne efekty związane z funkcjonowaniem klastra nie ograniczają się wyłącznie do jego uczestników, ale przenikają do jego otoczenia – gospodarki lokalnej, czy regionalnej (tzw. efekt rozlewania – ang. spillover effect).

Rozwój klastra prowadzi do wykształcenia się wyspecjalizowanych i relatywnie tanich czynników produkcji, w tym odpowiednio wykwalifikowanych pracowników, wiedzy, a także specjalistycznych usług wspierających. Obserwuje się także występowanie rozbudowanych sieci produkcji składających się z wyspecjalizowanych poddostawców i kooperantów, co jest ciekawym systemem organizacji produkcji w oparciu o sektor MMŚP (jakkolwiek często skupionym wokół jednego lub kilku dużych przedsiębiorstw). Klastrowa organizacja sektora MMŚP prowadzi do jego wyższej specjalizacji i efektywności funkcjonowania (pośrednia realizacja korzyści skali) podnosząc międzynarodową konkurencyjność. W ramach rozwijających klastrów mamy często do czynienia z kreacją nowych firm oraz tworzeniem się kultury przedsiębiorczości. Klaster jest także atrakcyjnym miejscem lokalizacji dla firm zagranicznych oraz atrakcyjnym rynkiem pracy przyciągającym wysoko-kwalifikowane kadry, co dodatkowo zwiększa jego konkurencyjność. Przestrzenna bliskość oraz interakcje pomiędzy różnymi podmiotami w ramach klastra stymulują przepływ wiedzy, procesu uczenia się oraz absorpcji i generowania innowacji (istotnym elementem w tym zakresie jest również wzajemna konkurencja). Powyższe czynniki, a także pewna wspólnota kulturowa sprzyjają budowaniu zaufania i kapitału społecznego, które są z kolei niezbędne dla podejmowania pewnych wspólnych działań, zwłaszcza w warunkach konkurencji i występowania konfliktu interesów. Zaufanie i wyższy poziom kapitału społecznego ma swój wyraźny ekonomiczny efekt w postaci niższych kosztów transakcyjnych, a także akceptowania tzw. efektów zewnętrznych (ang. – externalities) nie przynoszących bezpośrednich korzyści. Kapitał zaufania, jak również łatwo dostępna w ramach klastra wiedza nt. specyfiki działania wchodzących w jego skład firm, podnoszą również dostępność zewnętrznego finansowania – tak bankowego, jak również o charakterze venture capital. Pozytywny wpływ specyfiki klastra na produktywność, innowacyjność i przedsiębiorczość przekłada się ostatecznie na wykształcenie się lub utrzymanie przewagi konkurencyjnej danej lokalizacji.

W tabeli poniżej przedstawiono potencjalne korzyści, jakie może dać efektywnie funkcjonujący klaster przedsiębiorstwom w nim zlokalizowanym w podziale na korzyści „twarde” – dające stosunkowo szybkie wymierne efekty oraz korzyści „miękkie” – trudniejsze do pomiaru i ujawniające się w dłuższym okresie czasu.

Tabela 1. Korzyści jakie daje funkcjonowanie klastra

„Twarde” korzyści z klastra

Zasób (czynnik)

Korzyść

Lokalny łańcuch podażowy

Zwiększenie efektywności – szybszy dostęp, niższy koszt transportu

Wyspecjalizowana siła robocza

Wyższa produktywność

Specjalistyczne usługi

Szybszy i łatwiejszy dostęp

Możliwość wyboru dostawcy

Niższy koszt, wyższa jakość

Duża liczba firm

Możliwość wspólnych przedsięwzięć, pracy w sieciach

„Miękkie” korzyści z klastra

Zasób (czynnik)

Korzyść

Stowarzyszenia

Wspólna wizja, planowanie

Zaufanie

Współpraca między firmami, sieci

Uczenie się

Transfer technologii i innowacje

Uczenie się

Tacit knowledge i know-how

Nieformalny rynek pracy

Efektywność, możliwości kariery

Źródło: A Governor’s Guide to Cluster-Based Economic Development, National Governors Association, Washington, 2002.



« powrót
Projekt jest współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Unii Europejskiej
w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (Działania 2.6)
oraz z budżetu państwa.
 Kontakt Dodaj do ulubionych Ilość odwiedzin:92837